تراز یاب
ترازیاب ها

ترازیاب

ترازیاب

ترازیاب وسیله ای اپتیکی است که برای تعیین اختلاف ارتفاع بین دو یا چند نقطه نسبت به یکدیگر و یا نسبت به

یک سطح مبنا در نقشه برداری و یا ساخت و ساز استفاده می شود. از جمله دستگاه های اولیه مورد استفاده

جهت تراز یابی تراز آبی (Water Level) بوده که توسط ایرانیان به کار برده میشد. این تراز، لوله ای از نی بوده

که وسط آن سوارخی بزرگ و در هر سر آن سوراخی کوچک متصل به طنابی داشته. دو نفر هر سر طناب را

روی یک قطعه چوبی مدرج نگه میداشتند سپس نفر سوم با کاسه از سوراخ وسط نی آب میریخته، اگر آب از

هر کدام از سوراخهای دو سر به میزان نامساوی میریخت، سر طنابی که بالا تر قرار گرفته بود را قدری پایین

میاوردند تا آب به میرزان یکسان از دو سر تخلیه شود . اندازه بین سر چوب و محل قرار گرفتن طناب اختلاف

ارتفاع بین دو نقطه بود.

 

  • توضیحات
  • دستگاه ترازیاب و اجزاء آن
  • شاخص (میر)
ترازیابی |

ترازیابی به عملیاتی گفته میشود که برای تعیین یک نقطه یا اختلاف ارتفاع بین دو نقطه یا نقاط مختلف انجام میشود .
ارتفاع : عبارت است از فاصله قائم یک نقطه نسبت به سطح مقایسه
سطح مقایسه : همان سطح دریاهای آزاد یا ژئویید است . در عملیات نقشه برداری محدود ، گاهی سطح مقایسه را سطحی غیر از سطح اقیانوس ها در نظر میگیرند و ارتفاع همه نقاط مورد نظر را نسبت به آن سطح مقایسه قراردادی میسنجند . سطح ژئویید دارای انحناست ، ولی در مواردی که ارتفاع نقاط در یک سطح کوچک اندازه گیری میشود ، سطح مقایسه را میتوان سطح افقی عمود بر خط قائم در آن محل در نظر گرفت . برای آن که در اندازه گیری ارتفاعات به ارتفاع منفی برخورد نشود ، غالباً سطح مبنای انتخابی را پایین تر از کم ارتفاع ترین نقطه منطقه مورد نظر اندازه گیری انتخاب میکنند .
سطح تراز : سطحی است که همه نقاطش بر امتداد شاغولی آن نقاط عمود است . در یک منطقه کوچک میتوان گفت در هر منطقه سطح تراز سطحی است موازی آبهای ساکن محل مثل دریاچه و مرداب . بنابراین ، در هر نقطه بیش از یک سطح تراز وجود ندارد .
خط تراز : هر خط واقع در سطح تراز را خط تراز میگویند . بنابراین ، در یک نقطه بی نهایت خط تراز وجود دارد .
سطح تراز مبنا : سطح متوسط آب دریاهای آزاد است با این فرض که زیر خشکیها نیز ادامه یافته است .
امتداد قائم : همان امتداد خط شاغولی است که از مرکز زمین نیز میگذرد .
صفحه افق : صفحه ای است عمود بر امتداد قائم یا شاغولی آن نقطه

 

.

دستگاه ترازیاب |

از سه قسمت فوقانی ، میانی و تحتانی تشکیل شده است . قسمت فوقانی شامل تلسکوپ و وسایل قراول روی و قسمت میانی شامل تراز و صفحه مدرج و قسمت تحتانی شامل پیچ های تراز کننده و اتصال و صفحه اتصال دستگاه روی سه پایه است که هر قسمت ضمائمی دارد .
ویژگیهای قسمتهای مختلف ترازیاب به شرح زیر است :
الف/ پایه که به وسیله سه یا چهار پیچ تراز کننده روی صفحه زیر پایه تکیه میکند و روی آن یک تراز قرار دارد و روی هر پایه دایره مدرج افقی برای اندازه گیری زاویه افقی طراحی شده است .
ب/ دوربین که در کنار تراز (برای ترازهای اتوماتیک یا دارای کمپانساتور) برای افقی کردن خط نشانه روی قرار دارد . این قسمت ، حول محور قائم دوران میکند ، و با یک پیچ نگهدارنده سمتی بسته میشود و با پیچ حرکت جزئی سمتی به مقدار جزئی در سمت میچرخد تا خط رتیکول روی هدف قرار گیرد .
ج/ لوله دوربین قسمتی از دوربین است که با آن میتوان زاویه دید را بزرگتر کرد تا اشیاء دور با چشم دیده شوند . لوله دوربین در دستگاه ترازیابی از عدسی شیئی (مجموعه ای از چند عدسی به هم چسبیده) ، صفحه رتیکول و عدسی چشمی ، که شامل یک یا چند عدسی است ، یشکیل شده است . یکی از مشخصات ویژه ترازیاب ها درشت نمایی آنهاست که با نسبت فاصله کانونی عدسی شیئی به فاصله کانونی عدسی چشمی تعریف میشود . بنابراین ، هرچه دهانه عدسی شیئی بزرگتر باشد درشت نمایی دستگاه زیادتر است .
د/ تارهای رتیکول برای این که بتوان نقطه معینی را از نظر مکانی نشانه روی کرد از تارهای رتیکول استفاده میشود . داخل لوله دوربین صفحه ای به نام صفحه رتیکول (صفحه مشبک شده) قرار دارد که بر روی آن تارهای افقی و قائم برای نشانه روی حک شده است . در ترازیاب های دقیق نصف تار افقی به صورت دوشاخه ای است که حالت انطباق را با خطوط میر (شاخص) آسان تر میکند .
ه/ خط دید یا محور نوری دوربین ، خطی است فرضی که محل تقاطع تارهای رتیکول را به مراکز عدسی شیئی و چشمی وصل میکند . این خط را خط کلیماسیون نیز میگویند .
و/ محور قائم دوربین محوری است که دستگاه ترازیاب جول آن در یک سطح افقی دوران میکند .
تراز دستگاه
تراز در دوربین های نقشه برداری برای افقی و قائم کردن محورهای دستگاه استفاده میشود . معمولاً ترازها از یک محفظه شیشه ای ، که داخل آن از اتر یا الکل پر شده است و فقط یک حباب خالی در آن باقی مانده ، درست شده است . ترازها معمولاً 2 نوع اند : تراز کروی و تراز لوله ای یا استوانه ای .
تراز کروی : از یک استوانه شیشه ای تشکیل شده است که قسمت بالای آن از داخل به صورت کروی است و به جز یک حباب دایره ای شکل یا مایع حساس ، که همان اتر یا الکل است ، پر شده و در یک محفظه فلزی جای گرفته است . در این نوع ترازها محور تراز عبارت است از خط عمود بر صفحه مماس در نقطه وسط تراز ، تراز کروی برای افقی کردن تقریبی یک سطح یا عمود قرار دادن یک محور به کار میرود .
تراز لوله ای یا استوانه ای : تراز لوله ای از یک لوله شیشه ای ، که طرف بالای آن به شکل استوانه خمیده مانندی با شعاع معین است ، تشکیل شده است . هر دو انتهای لوله نیز مسدود است و با الکل و اتر ، تا جایی که یک حباب داخل آن به وجود آید ، پر شده است .
برای مشاهده وضعیت حباب در خارج لوله تراز تقسیماتی به فواصل معین (2میلیمتر) تعبیه شده است . نقطه وسط تقسیمات را علامت میانه و خط مماس در این نقطه درجهت طول تراز را محور تراز یا خط هادی میگویند . بنابراین به کمک این ترازها میتوان خط دید یا محور کلیماسیون را افقی کرد یا محور دستگاه را به حالت قائم قرار داد .

 

شاخص (میر) |

خط کش چوبی است که با تقسیم به سانتیمتر مدرج شده است و برای سهولت خواندن آن سانتیمترها غالباً یک در میان به رنگ قرمز یا سیاه در زمینه سفید رنگ نشان داده شده اند و هر ده سانتیمتر با خط بزرگتر مشخص شده است .
از این وسیله برای تعیین اختلاف بین دو نقطه استفاده میشود و روی نقطه مورد نظر به حالت قائم قرار داده میشود . برای قائم قرار دادن میر معمولاً تراز کروی در کنار آن نصب میشود . بعضی از انواع آنها مجهز به یک تراز کوچک اند .
این وسیله معمولاً از چوب مقاومی ساخته میشود و طول آن 2 یا 3 یا 4 متر ، عرض آن بین 12-7 سانتیمتر است . ضخامت آن به جنس چوبی که از آن ساخته میشود بستگی دارد که در حدود چند سانتیمتر است . برای سهولت حمل و نقل میرهای تاشدنی با گیره بست دار وجود دارند .اعداد بعضی از میرها به صورت معکوس نوشته شده است که همراه با دوربین های معکوس به کار برده میشود . در بعضی دیگر به صورت مستقیم است که با دوربین های مستقیم به کار میروند . معمولاً اعداد میر به صورت 4 رقمی است و در موقع ترازیابی عددی که تار وسط رتیکول روی آن است قرائت میشود

 

درباره Geomath

این مطالب را نیز ببینید!

چیقی برای انواع توتال استیشن و تئودولیت

چیقی برای انواع توتال استیشن و تئودولیت

چیقی برای انواع توتال استیشن و تئودولیت

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *